TS 12510 HYB Belgesi Nasıl Alınır? İnşaat ve Kazı Makineleri Yetkili Servisleri İçin HYB Rehberi

İnşaat makineleri, kazı makineleri ve iş makineleri sektöründe bakım, onarım ve teknik servis hizmeti veren işletmeler için TS 12510 HYB Belgesi, hizmet altyapısının belirli teknik ve kurumsal şartları karşıladığını gösteren önemli belgelerden biridir.

Özellikle iş makinesi üreticileri, distribütörleri, yetkili servisler, bakım-onarım işletmeleri ve kamu ihalelerine hizmet sağlayan firmalar açısından TSE Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi (HYB) önemli bir yeterlilik göstergesi haline gelmektedir.

Peki TS 12510 HYB Belgesi nasıl alınır?

Servis alanının kaç bölümden oluşması gerekir? Hangi ekipmanların bulunması beklenir? Personel yeterliliği nasıl değerlendirilir? Teknik servis kayıtları nasıl tutulmalıdır? TSE denetimi öncesinde işletmenin hangi alanlarda hazırlık yapması gerekir? Demirkanat Mühendislik olarak biz neler yapıyoruz bu blog devamında bunlardan bahsedeceğiz.

Bu rehberde TS 12510 standardı kapsamında Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi alma sürecini, teknik altyapıdan personel yeterliliğine kadar bütün temel başlıkları açıklıyoruz.

TS 12510 Standardı Nedir?

TS 12510 – Yetkili Servisler – İnşaat ve Kazı Makinaları İçin – Kurallar, inşaat ve kazı makinelerine teknik servis hizmeti sağlayan yetkili servislerin sahip olması gereken temel koşulları tanımlayan Türk Standardıdır.

Standardın temel kapsamı;

• İşletmecilik şartları,
• Servis yerinin yapısal özellikleri,
• Teknik donanım ve servis ekipmanları,
• Çalışanların özellikleri ve yeterliliği,
• Hizmet süreçlerinin kontrolü,
• Belgelendirme şartları gibi konuları kapsar.

Dolayısıyla TS 12510 yalnızca birkaç takım ve ekipmana sahip olunmasını isteyen bir standart değildir. İşletmenin personel + fiziki altyapı + teknik ekipman + kayıt sistemi + servis organizasyonu birlikte değerlendirilir.

HYB Belgesi Nedir?

HYB, “Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi” ifadesinin kısaltmasıdır.

Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi, bir işletmenin verdiği hizmetin ilgili Türk Standardı veya TSE tarafından belirlenen kriterler doğrultusunda gerçekleştirilebilmesi için gerekli şartları sağladığının değerlendirilmesi sonucunda düzenlenen belgedir.

TS 12510 kapsamında alınan HYB ise özellikle inşaat ve kazı makinelerine bakım, onarım ve servis hizmeti veren yetkili servisleri ilgilendirir.

TS 12510 belgeli bir servis, belge kapsamındaki hizmet açısından gerekli servis altyapısının TSE tarafından değerlendirilmiş olduğunu gösterebilir.

TS 12510 HYB Belgesini Kimler Alabilir?

TS 12510 genel olarak inşaat ve kazı makinelerine yetkili servis hizmeti sağlayan işletmeleri ilgilendirir.

Faaliyet kapsamına göre; ekskavatörler, yükleyiciler, kazıcı-yükleyiciler, dozerler, greyderler, yol ve saha makineleri ve benzeri inşaat ve kazı makinelerine bakım-onarım hizmeti sağlayan servis işletmeleri TS 12510 kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak başvuru yapılmadan önce işletmenin verdiği hizmetin TS 12510 kapsamına gerçekten girip girmediği mutlaka kontrol edilmelidir.

Örneğin kaldırma-taşıma makineleri, jeneratörler, pompalar veya özel amaçlı araçlar için farklı HYB standartları da söz konusu olabilir.

Bu nedenle doğru standardın belirlenmesi HYB sürecinin ilk ve en önemli adımlarından biridir.

TS 12510 HYB Belgesi Neden Önemlidir?

İş makinelerinde servis hizmeti sıradan bir tamir faaliyeti değildir.

Hidrolik sistemler, yüksek basınç hatları, ağır mekanik parçalar, elektrik-elektronik sistemler, motorlar, transmisyon sistemleri ve ağır kaldırma işlemleri ciddi teknik yetkinlik gerektirir.

Bu nedenle profesyonel bir servis işletmesinin yalnızca arızaya müdahale edebilmesi değil; güvenli, izlenebilir ve kontrollü hizmet sunabilecek bir altyapıya sahip olması beklenir.

TS 12510 HYB belgesi özellikle;

kurumsal müşterilerle çalışma, üretici veya distribütör yetkili servis organizasyonuna dahil olma, kamu ve özel sektör ihalelerine katılım ve servis altyapısının kurumsal olarak gösterilmesi açısından önemli avantaj sağlayabilir.

Nitekim Türkiye’deki bazı kamu ihalelerinde TS 12510 belgesinin yeterlilik şartı olarak talep edildiği görülmektedir.

TS 12510 Standardının Temel Gereklilikleri Nelerdir?

TS 12510 kapsamında değerlendirilen bir servis işletmesinin yeterliliği tek bir kriter üzerinden belirlenmez.

Başlıca değerlendirme alanları aşağıdaki gibidir.

1. Servis İşletmesinin Fiziki Yapısı

İşletmenin yaptığı hizmete uygun bir servis alanına sahip olması gerekir.

İş makinelerinin boyutları ve çalışma koşulları dikkate alındığında servis alanının bakım ve onarım faaliyetlerinin güvenli şekilde gerçekleştirilebilmesine imkân vermesi beklenir.

Servis yerinde faaliyet kapsamına göre; fiziki ve dokümantasyon şartları vardır.

Servis sahasının düzeni iş kazasına neden olmayacak şekilde oluşturulmalıdır.

Araç ve makinelerin servis alanına güvenli şekilde giriş ve çıkışı sağlanabilmelidir.

2. Bakım ve Onarım Alanı

İş makinesine müdahale edilecek çalışma alanı, hizmet verilen makine tipine uygun olmalıdır.

Servis içerisinde bulunması gereken fiziki ve dokümantasyon şartları bulunmaktadır.

Ağır parçalarla yapılan işlemlerde uygun kaldırma ve taşıma çözümlerinin bulunması özellikle önemlidir.

Çalışma alanlarının gelişigüzel kullanılması yerine;temiz, düzenli, erişilebilir ve güvenli bir servis organizasyonu kurulmalıdır.

3. TS 12510 Teknik Ekipman Gereklilikleri

TS 12510 belgelendirmesinde en kritik alanlardan biri teknik donanımdır.

Ancak burada önemli bir husus vardır:

Gerekli ekipmanların nihai listesi hizmet verilen makine türüne, yapılan bakım-onarım faaliyetlerine, yetkili servis kapsamına ve standardın yürürlükteki resmi nüshasına göre değerlendirilmelidir.

Servisin faaliyetlerine göre temel olarak şu ekipman gruplarının yeterliliği kontrol edilmelidir:

El takımları ve mekanik servis ekipmanları, tork kontrollü sıkma ekipmanları, kaldırma ve taşıma ekipmanları, elektriksel ölçüm cihazları, hidrolik sistem kontrol ekipmanları, basınç ölçme araçları, yağlama ekipmanları, arıza tespit ekipmanları, kompresör ve basınçlı hava altyapısı, çalışma tezgâhları, uygun takım dolapları ve makineye özgü özel servis ekipmanları.

Kaynak, taşlama veya benzeri işlemler servis kapsamında gerçekleştiriliyorsa bu faaliyetlere uygun ekipmanın ve güvenlik tedbirlerinin de bulunması gerekir.

4. Ölçme ve Kontrol Cihazlarının Yönetimi

Serviste kullanılan ölçüm cihazlarının sadece mevcut olması yeterli değildir.

Ölçüm sonucunun bakım veya onarım kararını etkilediği cihazların uygunluğu takip edilmelidir.

Örneğin; tork ölçümü, basınç kontrolü, elektriksel ölçüm veya benzeri teknik doğrulamalarda kullanılan cihazların ölçüm güvenilirliği önemlidir.

Gerekli görülen cihazlar için kalibrasyon veya doğrulama kayıtlarının takip edilmesi profesyonel bir HYB altyapısının temel unsurlarındandır.

Cihaz üzerinde; cihaz kimliği, kalibrasyon veya kontrol durumu ve gerektiğinde bir sonraki kontrol tarihi izlenebilir olmalıdır.

5. Personel Yeterliliği

TS 12510 kapsamında servis işletmesinin en önemli unsurlarından biri teknik personeldir.

Personelin sayısından önce işi yapabilecek yeterlilikte olup olmadığı önemlidir.

6. Yetkili Servis İlişkisi ve Marka Yetkilendirmesi

TS 12510’un adı özellikle “Yetkili Servisler” ifadesini içermektedir.

Bu nedenle başvuru sahibinin hizmet verdiği marka veya markalarla olan yetkilendirme ilişkisinin başvuru öncesinde doğru şekilde oluşturulması önem taşır.

TSE’nin güncel belge kayıtlarında TS 12510 belgelerinin belirli markalarla ilişkilendirildiği açıkça görülmektedir.

Dolayısıyla üretici, ithalatçı veya marka sahibi ile servis arasındaki yetkilendirme belgeleri HYB hazırlığının kritik unsurlarından biridir.

7. Teknik Dokümanlar ve Servis Bilgileri

Profesyonel bir yetkili servisin sadece teknisyen tecrübesine dayanarak çalışması yeterli değildir.

Hizmet verilen makinelere ilişkin; fiziki ve dokümantasyon şartları bulunmaktadır.

Teknisyenin doğru teknik bilgiye ulaşabilmesi servis kalitesinin temel parçalarından biridir.

8. Servis Kayıtlarının Tutulması

HYB sisteminin en önemli bölümlerinden biri izlenebilirliktir.

Servise gelen bir iş makinesinin; hangi tarihte kabul edildiği, müşteri şikâyeti, arıza bilgisi, yapılan kontroller, değiştirilen parçalar, yapılan bakım veya onarım işlemleri ve müşteriye teslim tarihi takip edilebilir olmalıdır.

9. Yedek Parçaların Yönetimi

Serviste kullanılan yedek parçalar uygun şekilde tanımlanmalı ve muhafaza edilmelidir.

Özellikle birbirine benzeyen ancak farklı makine modellerinde kullanılan parçaların karışmasını önleyecek bir depo sistemi kurulması önemlidir.

10. İş Sağlığı ve Güvenliği

İş makineleri servislerinde İSG tedbirleri son derece önemlidir.

Ağır kaldırma operasyonları, hidrolik basınç, sıcak yüzeyler, elektrik, kaynak işlemleri, yağ ve kimyasallar ciddi risk oluşturabilir.

Servis içerisinde uygun kişisel koruyucu donanımların kullanılması, yangınla mücadele ekipmanlarının hazır tutulması, acil durumların yönetilmesi, elektrik güvenliğinin sağlanması ve kaldırma ekipmanlarının güvenli biçimde kullanılması gerekir.

Çalışanların çalışma alanlarına ilişkin riskler konusunda bilgilendirilmesi ve gerekli eğitimlerin verilmesi de önemlidir.

11. Çevre ve Atık Yönetimi

İş makinesi bakım servislerinde; atık yağlar, filtreler, yağlı bezler, metal parçalar, aküler ve farklı tehlikeli atık türleri oluşabilir.

Bu malzemelerin gelişigüzel depolanması hem işletme güvenliği hem de çevre mevzuatı açısından önemli risk oluşturur.

Bu nedenle atıklar uygun şekilde ayrılmalı, tanımlanmalı ve kontrollü alanlarda muhafaza edilmelidir.

12. Servis Ekipmanlarının Bakımı

Bakım yapmak amacıyla kullanılan ekipmanın kendisinin bakımsız olması ciddi bir uygunsuzluk kaynağıdır.

Kaldırma ekipmanları, kompresörler, elektrikli el aletleri, hidrolik ekipmanlar ve benzeri servis araçlarının bakım ve kontrollerinin takip edilmesi gerekir.

Yasal periyodik kontrole tabi ekipmanların ilgili mevzuata uygun kontrolleri de güncel tutulmalıdır.

TS 12510 HYB Başvurusu Nasıl Yapılır?

TSE’nin güncel başvuru sisteminde HYB başvuruları elektronik ortamda gerçekleştirilmektedir.

Kuruluş öncelikle TSE başvuru sisteminde firma yetkilisi tanımlamasını yaptıktan sonra yetkilendirme işleminin tamamlanmasıyla HYB başvurusu oluşturabilir.

Başvurunun yalnızca sisteme girilmesi belgenin alınması anlamına gelmez.

Asıl kritik aşama işletmenin TS 12510 şartlarına uygun hale getirilmesi ve TSE incelemesine hazır olmasıdır.

TSE TS 12510 Denetiminden Önce Nelere Dikkat Edilmeli?

HYB başvurusunda en sık yapılan hata, başvuru tamamlandıktan sonra işletmenin teknik gerekliliklerinin değerlendirilmesidir.

Doğru yöntem bunun tersidir. Öncelikle mevcut durum analizi yapılmalı ve servis yeri TS 12510 şartlarına göre değerlendirilmelidir.

Fiziki şartlar, personel, teknik ekipman, servis kayıtları, marka yetkilendirmeleri, kalibrasyonlar, teknik dokümanlar, güvenlik tedbirleri ve yasal kayıtlar gözden geçirildikten sonra başvuru yapılması sürecin daha kontrollü yürütülmesini sağlar.

TS 12510 HYB İçin Ön Kontrol Neden Önemlidir?

TS 12510 konusunda sadece bir “evrak hazırlama” yaklaşımı yeterli değildir.

Çünkü standardın önemli bölümü doğrudan sahadaki hizmet yeterliliğiyle ilgilidir.

Örneğin firma çok iyi hazırlanmış prosedürlere sahip olsa bile;

uygun teknik ekipmanı yoksa, servis alanı yetersizse, personel yetkinliği kanıtlanamıyorsa veya marka yetkilendirmesi uygun değilse HYB sürecinde sorun yaşanabilir.

Aynı şekilde teknik olarak güçlü bir servis işletmesi de kayıtlarını ve dokümantasyonunu düzenli tutmuyorsa değerlendirme sırasında eksikliklerle karşılaşabilir.

Bu nedenle ideal HYB hazırlığı; dokümantasyon + saha + ekipman + personel + yetkilendirme bütünlüğü içerisinde yapılmalıdır.

TS 12510 Belgesi Kamu İhalelerinde İstenebilir mi?

Evet.

TS 12510 belgesi özellikle iş makinelerinin bakım, onarım, servis veya satın alma süreçlerini içeren bazı kamu ihalelerinde teknik veya mesleki yeterlilik kriteri olarak karşımıza çıkabilmektedir.

Bu nedenle iş makineleri sektöründe kamu kurumlarına hizmet vermek isteyen firmalar açısından TS 12510 HYB stratejik bir yeterlilik olabilir.

Belgenin ihale şartnamesinde talep edilip edilmediği ise her ihale özelinde ayrıca kontrol edilmelidir.

TS 12510 ile Diğer HYB Standartları Karıştırılmamalıdır

Her makine veya servis faaliyeti TS 12510 kapsamına girmez.

Örneğin işletmenin faaliyetlerine bağlı olarak; kaldırma ve taşıma makineleri, pompalar, jeneratörler, özel amaçlı kara taşıtları veya farklı endüstriyel ekipmanlar için başka TSE HYB standartları geçerli olabilir.

Bu nedenle ilk aşamada yapılması gereken işlem: Firmanın fiilen verdiği hizmet → makine/ürün grubu → doğru HYB standardı eşleştirmesidir. Bu konuda daha detaylı bilgi için uzmanlarımızdan bilgi alabilirsiniz. Yanlış standart üzerinden yapılan hazırlık zaman ve maliyet kaybına yol açabilir.

Demirkanat Mühendislik TS 12510 HYB Sürecinde Nasıl Destek Sağlar?

Demirkanat Mühendislik, TS 12510 Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi hazırlık süreçlerinde işletmenin mevcut teknik ve dokümante altyapısının değerlendirilmesine yönelik mühendislik desteği sunar.

Çalışmanın temel amacı yalnızca başvuru evrakı hazırlamak değil, işletmenin standardın gerekliliklerine göre değerlendirilerek eksiklerinin başvuru öncesinde belirlenmesidir.

Bu kapsamda; mevcut durum analizi, uygulanacak HYB standardının belirlenmesi, servis sahasının değerlendirilmesi, teknik ekipman kontrolü, personel yeterliliklerinin incelenmesi, doküman ve kayıt sisteminin oluşturulması, kalibrasyon ve ekipman kayıtlarının gözden geçirilmesi, servis iş emri sisteminin yapılandırılması ve TSE değerlendirmesi öncesi son kontrol çalışmaları gerçekleştirilebilir.

TS 12510 HYB Belgesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

TS 12510 Belgesi ile HYB aynı şey midir?

TS 12510 ilgili hizmet standardıdır. HYB ise işletmenin ilgili standart kapsamında değerlendirilmesi sonucunda düzenlenen Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesidir.

Bu nedenle uygulamada “TS 12510 Belgesi” denildiğinde çoğunlukla TS 12510 kapsamında alınmış HYB kastedilmektedir.

TS 12510 hangi işletmeleri kapsar?

Standart, inşaat ve kazı makinelerine yetkili servis hizmeti veren işletmelerin işletmecilik, yapısal özellik, teknik donanım, çalışan özellikleri ve belgelendirme şartlarını kapsar.

TS 12510 için teknik personel gerekiyor mu?

Evet. Teknik servis hizmetinin uygun yeterliliğe sahip personel tarafından yürütülmesi HYB sisteminin temel unsurlarındandır. Personelin eğitim, tecrübe ve görev yeterliliği başvuru öncesinde değerlendirilmelidir.

Teknik ekipman listesi her firma için aynı mıdır?

Temel gereklilikler standarda bağlı olmakla birlikte işletmenin verdiği hizmet, makine türü ve yetkili servis kapsamı gerekli özel ekipmanları etkileyebilir.

Bu nedenle başka bir servisin ekipman listesini birebir kopyalamak doğru bir HYB hazırlık yöntemi değildir.

TS 12510 belgesi ihalelerde kullanılabilir mi?

İhale dokümanında talep edilmesi halinde kullanılabilir. Özellikle iş makinelerine ilişkin bakım, onarım, servis ve makine temini içeren bazı ihalelerde TS 12510 şartına rastlanmaktadır.

TS 12510 HYB Sürecine Başlamadan Önce

TS 12510 HYB almak isteyen bir işletme öncelikle üç soruya cevap vermelidir:

Hizmet verdiğimiz makine grubu TS 12510 kapsamında mı?

Mevcut servis alanımız ve teknik ekipmanlarımız standardın şartlarını karşılıyor mu?

Personel, kayıt ve yetkilendirme sistemimiz TSE değerlendirmesine hazır mı?

Bu üç başlık doğru şekilde analiz edildiğinde HYB süreci çok daha kontrollü yönetilebilir.

TS 12510 HYB Danışmanlığı – Demirkanat Mühendislik

TS 12510 kapsamında Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi almak, mevcut HYB altyapınızı kontrol ettirmek veya firmanız için uygulanması gereken doğru TSE hizmet standardını belirlemek istiyorsanız Demirkanat Mühendislik ile iletişime geçebilirsiniz.

İşletmeniz; fiziki saha, teknik ekipman, personel yeterliliği, dokümantasyon ve TSE başvuru hazırlığı açısından bütüncül olarak değerlendirilerek HYB sürecine hazırlanabilir.

Önemli Teknik Not

TS 12510’un telifli resmi standardında yer alan madde, ölçü, adet, kapasite veya spesifik ekipman şartlarının güncel sürüm üzerinden kontrol edilmesi gerekir. İnternette bulunan eski kontrol listeleri veya önceki standard revizyonları esas alınarak teknik yatırım yapılması önerilmez.

Başvuru öncesinde kuruluşun faaliyet kapsamı ve servis verdiği makineler dikkate alınarak güncel TS 12510 nüshası üzerinden teknik uygunluk analizi yapılması en güvenli yöntemdir.